TI SISTEMA A MANILA NGA AGPAAMIANAN A KALSADA MANIPUD BAUANG, LA UNION AGINGGA ITI BANGUI, ILOCOS NORTE, 1913

TI SISTEMA A MANILA NGA AGPAAMIANAN A KALSADA MANIPUD BAUANG,

LA UNION AGINGGA ITI BANGUI, ILOCOS NORTE, 1913

Retrato, N.37

[Koleksion Dagiti Nagkauna a Ladawan iti Siudad ti Laoag,

Probinsia iti Ilocos Norte ken Pagilian a Filipinas]

NAARAMID ti Manila nga agpaamianan a sistema ti kalsada bayat ti panawen a kolonisado ti Estados Unidos ti Filipinas. Ti nasao 

a kalsada ket kangrunaan nga imprastraktura a proyekto a gagem

a naaramid ket tapno agkokonekta dagiti probinsia iti akin-amianan 

a Luzon a dumanon iti kapital ti Filipinas. Idi tawen 1913, 

dimmanon ti kalsada manipud Bauang, La Union, agingga iti Bangui, Ilocos Norte, a nakasakupan ti dakkel 

a distansia a lumasat kadagiti kangrunaan nga ili ken siudad 

karaman dagiti akin-laud a paset a dalan a dumna iti asideg 

ti baybay.

Ti kalikagum dagiti Amerikano iti nasao a proyekto ket tapno 

agbalin a moderno ti transportasion iti Filipinas babaen 

ti panagdur-as iti rota a pagdalanan ti maibiahe a tagilako,  

nawaya a panaggunay ti armada ken idudur-as ti komersio. 

Ngem sakbay ti konstruksion ti kalsada, makuna a narigat 

ti agbiahe nga agturong iti amianan a probinsia ta agdepende 

kadagiti narisgo a pagdaliasatan a pagnaan, wenno aglugan 

ti kabalio, ballasiwen dagiti karayan a rason a mangparigat 

ken mangpabannayat ti biahe.

Agingga iti agdama a panawen, ti Manila nga agpaamianan a kalsada

ket nagtalinaed nga esensial ken kangrunaan a kalsada a pagdaliasatan

ken naawagan payen ti MacArthur Highway [dati a Route 3].

Agtultuloy a kas kangrunaan a kalsada dagiti maibiahe a tagilako,

para komersio ken pagdalanan nga agturong iti Ilocos Region, 

Central Luzon ken Metro Manila.

.

.

.

.

.

TI SISTEMA A MANILA NGA AGPAAMIANAN A KALSADA MANIPUD BAUANG,

LA UNION AGINGGA ITI BANGUI, ILOCOS NORTE, 1913

Retrato, N.37

[Koleksion Dagiti Nagkauna a Ladawan iti Siudad ti Laoag,

Probinsia iti Ilocos Norte ken Pagilian a Filipinas]

Rudy Ram. Rumbaoa

wwwkoleksiondagitinagkaunaaladawan.blogspot.com

#ammuenpaydatoy #sistema #kalsada #bauang #launion #retrato #bangui

#ilocosnorte #laoagcity #filipinas #amianan #kolonisado #estadosunidos

#probinsia #luzon #moderno #transportasion #manila #macarthurhighway

#ilocosregion #centraluzon #herenciafilipinas 

#koleksiondagitinagkaunaaladawan #rudyramrumbaoa

*Nabulod dagiti ladawana a nausar iti

Herencia Filipinas

 

NO NAGINAD TI PANNAKAIPAAY ITI HUSTISIA

NO NAGINAD TI PANNAKAIPAAY ITI HUSTISIA

Retrato, N.36

[Koleksion Dagiti Nagkauna a Ladawan iti Siudad ti Laoag

ken Pagilian a Filipinas]

IDI Maikadua a Gubat iti Sangalubongan, rinibribu a Filipino ti nailista ti naganna a maikameng iti puersa ti armada ti Estados Unidos. Naggapu dagitoy iti sabalisabali a grupo a kas ti Philippine Scouts, Philippine Commonwealth Army ken dadduma pay a mabigbig a gerilia wenno rebulosionario a tignay. Naited kadagitoy a Filipino ti responsibilidad a makirupak kadagiti kabusor iti pannakikammayet ken pannakikaysana ti armada iti America.

Aldaw ken rabii nga awan sarday dagitoy a Filipino a nagbantay kadagiti puesto a destinoda tapno masalakniban ken malapdan ti ania man a pannakaraut manipud iti kabusor. Adu a sakripisio ken panaganus. Iti laksid ti rigat a nalak-amda, kas da la bulsek a mangnamnama iti isisiray ti lawag manipud iti sipnget a nanglikmut kadakuada iti kabambantayan a naggiananda tapno maliklikan ti pannakakemmeg, nayadayoda pay kadagiti pamiliada. Ngem awan gasat dagiti dadduma, nakemmeg ken innala ida dagiti kabusor; nagbalinda a prisoners-of-war, naparparigat ken nasentensiaan iti dusa a patay. Isuda dagiti Filipino a nangirisgo ti biag ken daton a nagpaay para iti amin a Filipino ken iti nagan ti Estados Unidos.

Gapu iti napudno a serbisio a naaramidan dagiti Filipino, inkari ti gobierno ti Estados Unidos a maited kadakuada ti benepisio a kapada nga awaten dagiti sabsabali pay a pagilian a nagserbi iti armada ti America. Karaman ditoy a benepisio ti health care, pension money ken college money.

Nupay kasta, iti pannakaipasa ti paglintegan a maawagan ti Rescission Act of 1946, naikkat kadakuada ti naikari a kalintegan a mangawat ti benepisio. Ti nakas-ang pay, nairaman ti saan a pannakabigbig ti kalintegan dagiti nakakompleto iti kina-first enlistment a makipagili iti America. Ket gapu ti daytoy a paglintegan, maibilang wenno maikonsiderar a saan nga aktibo ti serbisio nga impaay dagiti Filipino ket nailibak wenno pinaglikudan ti EU ida--- iti ababa a pannao, naibasura ti benepisio ken/wenno prebilehio a karbengan ken pannakabigbig a legal ti serbisio nga impaayda iti armada idi nakirupakda kadagiti kabusor iti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan.

Iti nasapa a paset ti tawen 1980, timmaud dagiti tignay-protesta a mangkidkiddaw iti pannakaited ti naikari a benepisio kadagitoy a Fil Vets. Nagwaras no di pay napalawa ti suporta dagiti tattao kadagiti beterano--- ti panangirupirda ti kalintegan dagiti Fil Vets a makipagili iti America ken pannakaipaay kadakuada ti "injury compensation and treatment" no mataming ti salun-atda kadagiti Veterans Affairs hospitals.

Ket nupay iti likudan ti panagintutuleng ti gobierno ti America kadagitoy iyar-arungaingda, saan a nagsarday ken nagtultuloy latta met ti tignay-protesta dagiti beterano ayatda la a mapatgan ti kiddawda. Adda met dagiti nakisimpatia--- dagiti bukod a pamilia, gagayyem, makaam-ammo ken grupo a nangipaay iti pannuporta tapno luktan ti America ti lapayagna. Ken uray pay ti komunidad dagiti Filipino-Americans, nakikammayetda met iti tignay nga inyuswat dagiti beterano. Indawatda pay iti gobierno ti panangsirig ken pannakatingiting a naimbag ti nasao a dawat tapno maikkan konsiderasion iti pannakaited ti naan-anay a suporta iti Filipino Veterans Fairness Act--- maysa a linteg a mangilunglungalong iti pannakaited ti karbengan a makipagili iti Estados Unidos dagiti Filipino a nakakompleto ti kina-enlistment iti armada.

Idi tawen 2009, immay ti dakkel a balligi kadagiti beterano idi pirmaan ni Presidente Barack Obama ti American Recovery and Reinvestment Act [ARRA]--- a nakaipalaonan ti Filipino Veterans Equity Compensation ken mangibagbaga ti madagdagus a pannakaited ti pannuporta wenno ayuda kadagiti beterano a Filipino iti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan. Agdagup $198 million equity compensation wenno maawat ti tunggal maysa ti bingayna nga one-time lump sum payment nga agdagup iti $15,000 kadagiti US Citizens ken $9,000 para kadagiti non-citizens.

Nupay ti laengen pannakaited ti makuna a "kompensasion" ti kurangna, naiget ken arisiten latta met a naimbag ni Uncle Sam dagiti pudno a nagserbi iti armada. Saanna latta met basta yawat a kasla mamaen ti nasao a gatad. Isu a nagtalinaed latta a nakiro ti estado dagitoy a Filipino veterans gapu iti multiple classification a listaan nga iggem a dokumento ti Department of Veterans Affairs [DVA].

No nakalista ti nagan ti maysa a beterano iti US Army ken nagserbi daytoy iti salinong ti Philippine Scouts, makuna a pudno ken kualipikado. Ngem sumango met ti adu a tubeng gapu iti makunkuna nga "structural ken bureaucratic barriers" wenno bangen/lapped iti pannakaited ti benepisio kadagiti beterano nga adda iti salinong ti Commonwealth Army ken gerilia wenno rebulosionario a tignay.

Kalpasan iti panagipilaan idi tawen 1946, naaramid ti maikadua a pannakabilang ti nagnagan dagiti beterano idi 1948. No maibasar iti agdama a pagrukodan ti pannakabigbig a nagserbi ti maysa a beterano idi Maikadua a Gubat ti Sangalubongan, masapul nga idatag ti beterano a karaman [isuna] ti naganna iti listaan ti 1948 ken ti discharge papers-da.

Idi Disiembre 29, 2011, nasurok a 24,000 a Filipino WWII veterans ti diskualipikado wenno nailibak ti kalinteganda a mangawat ti benepisio. Adda met agarup 4,000 a beterano ti agur-uray iti resulta ti panagapelada iti Board of Veterans' Appeal [BVA]. Ket kadagiti 66 a pagilian a kaaliado ti Estados Unidos iti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan, dagiti laeng Filipino ti nailibak ti kalinteganda ken/wenno saan a naited iti umisu a benepisio a rumbeng nga awatenda.

Ket daytoy ti kinapudno, adut' maaramid ti kuarta--- mapagtignayna amin a banag. Ngem makatulong kadi daytoy a mangkoreher wenno mangilinteg ti inhustisia ken diskriminasion a nalak-am ken nagpasaran dagiti ing-ingungotentayo a beterano? Saan. Nalabit, no saan a dagitoy a kalak-amanda ken sakripisio no kasano ti rigat iti kaadda ti gubat, nakaadalda ngata met wenno nakastrekda iti napimpintas a pagtrabahuan tapno masuportaran dagiti pamiliada. Nalabit, naited ngata met kadakuada ti pudpudno ken umisu a pannakataripato ti salun-at no kasapulan ken malapdan iti gradual a panagsalog ti salun-atda.

Gapu ta kaaduan kadagitoy a beterano ti agtawenen iti 80s ken 90s, mauraydanto pay ngata nga awaten ti kompleto ken umisu a benepisio no naginad met ti pannakaipaay iti hustisia kadakuada?

.

.

.

.

.

NO NAGINAD TI PANNAKAIPAAY ITI HUSTISIA

Retrato, N.36

[Koleksion Dagiti Nagkauna a Ladawan iti Siudad ti Laoag ken Pagilian a Filipinas

Rudy Ram. Rumbaoa

wwwkoleksiondagitinagkaunaaladawan.blogspot.com

*immuna a naipablaak iti Fil-Observer ti Maui November Issue iti kolumko a Di Nakapappapati, Ngem Pudno

#naginad #pannakaipaay #hustisia #filipinoveterans #filipinoamericanveterans #estadosunidos #armada #maikaduaagubattisangalubongan #koleksion #nagkauna #ladawan #laoagcity #filipinas #rudyramrumbaoa

[nabulod ti ladawan a nausar]

 

Ammuen Pay Daytoy

INYANUSIO TI KONGRESO TI MALOLOS

ITI PUBLIKO TI PANNAKIGUBAT KONTRA ITI ESTADOS UNIDOS

Retrato N.o9

[Koleksion Dagiti Nagkauna a Ladawan iti Siudad

ti Laoag ken Pagilian a Filipinas]

IDI Hunio o2, 1899, indeklara ti Kongreso ti Malolos

iti pannakigubat kontra iti Estados Unidos. 

Ni Pedro Paterno ti agdama a presidente idi

ti nangiproklama ti pakaseknan iti gubat.

.

.

.

.

.

INYANUSIO TI KONGRESO TI MALOLOS

ITI PUBLIKO TI PANNAKIGUBAT KONTRA ITI ESTADOS UNIDOS

Retrato N.o9

[Koleksion Dagiti Nagkauna a Ladawan iti Siudad

ti Laoag ken Pagilian a Filipinas]

Rudy Ram. Rumbaoa

koleksiondagitinagkaunaaladawan.blogspot.com

[Nabulod ti ladawan a nausar iti Philippine News Agency

archives, The Development of Philippine Politics--

Maximo M. Kalaw, Manila, 1927]

 

ILOCOS NORTE NATIONAL HIGH SCHOOL

 

RETRATO N.17

[Koleksion Dagiti Nagkauna a Ladawan ti Siudad ti Laoag]

ILOCOS NORTE NATIONAL HIGH SCHOOL

Sidadayaw ti Ilocos Norte National High School

[dati nga Ilocos Norte High School] a nagsurat ti bukodna 

a pakasaritaan kadagiti naglabas a tawen--

nga in-inut a nagbalin a pakasaritaan ken pakabigbigan

ti nagbalin a historia daytoy.

Namuangayan daytoy a pakasaritaan a pakairamanan 

ti organisasion ken pannakabangon iti first year class

idi 19o6 a ditoy ti nakaibalayan ti elementary grades

iti Acosta Building.

Nabangon ti second year class idi 19o9 a sinaruno 

ti third class idi 191o. Kamaudiananna, nakompleto

ti sibubukel a kurso idi 1916--eksakto sangapulo a tawen

kalpasan a naestablisar ti klase iti umuna a tawen.

Nakompleto a nabangon idi 19o9 ken naawagan ti umuna

a permanente a pasdek iti Ilocos Norte Provincial High School,

dua a tawen kalpasan a nagiyalokar ti Honorable Board

iti nesesita ken maikanatad a pundo ti pannakagastos iti 

pannakabangon ti pasdek. Daytoy nga istraktura ket ti agdama

nga Related-Subjects-Building ti Ilocos Norte College of Arts and Trades [INCAT] ita. 

Tapno masupusopan ti panagkurang dagiti pasdek ken panagadu

dagiti estudiante nga agbasa, nabangon ti baro a pasdek

idi 1929 iti kaarruba a disso nga isu ita ti nagtakderan

ti Ilocos Norte National High School. Ngem daksanggasat

ta nauram ken nakaro a nadadael ti nasao a pasdek idi Hunio 1941

isut' gapuna nga iti sumaruno a serrek ti klase,

iti grandstands wenno dakkel ken nalawa nga entablado

ti provincial grounds ken sumagmamano a naupaan

a balbalay ti nagklasian/nagbasaan dagiti estudiante.

Bayat dagiti tawen ti gubat iti okupasion ti Hapon,

adda dua a nagsina a pasdek-- naawagan dagitoy

iti Boys' High School ken Girls' High School.

Naperdi ti pasdek idi 1946 isut' gapuna a nateramaan

ken napabaro iti tulong ti Estados Unidos iti babaen

ti Rehabilitation Act of 1946.

.

.

.

.

Nabulod dagiti ladawan a nausar ken ni Luther Parker/

Philippine National Library

:

wwwkoleksiondagitinagkaunaaladawan.blogspot.com